6 แนวทางดูแลหนังสือ เพื่อก้าวสู่สังคมแห่งการอ่านและแบ่งปัน

6 แนวทางดูแลหนังสือ เพื่อก้าวสู่สังคมแห่งการอ่านและแบ่งปัน

เมื่อห้องสมุดเป็นพื้นที่เรียนรู้สาธารณะของสังคม หนังสือในห้องสมุดย่อมเป็นทรัพย์สินสาธารณะที่เราต้องแบ่งปันกันอ่าน แต่ถ้า..เมื่อใดที่เราไปยืมหนังสือที่อยากจะอ่านสักเล่มจากห้องสมุด แล้วจ๊ะเอ๋เข้ากับรอยขีดเขียน ไฮไลท์ หนังสือที่แสนจะน่าอ่านกลับมีสภาพเปียกชื้น บวมน้ำ หรือบางทีอาจร้ายถึงขั้นยับยู่ยี่ ฯลฯ คุณจะรู้สึกอย่างไร? จะนึกสงสัยกันไหมว่า เอ๊ะ! นี่หนังสือของห้องสมุดจริงๆ เหรอ? แล้วทำไมผู้ยืมหนังสือบางคนจึงไม่ช่วยกันรักษาหนังสือที่เป็นสมบัติส่วนรวมของห้องสมุดกันบ้างเลยนะ 🙁

อ่านเอาทราบข้อมูลนี้มาจาก อุทยานการเรียนรู้ TK park และอยากจะบอกต่อว่านี่คือเรื่องจริงที่เกิดขึ้นในห้องสมุดสาธารณะทั่วไป รวมถึง ‘ห้องสมุดมีชีวิตต้นแบบ’ ของ อุทยานการเรียนรู้ TK park ซึ่งบันทึกสถิติความชำรุดเสียหายของหนังสือและสื่อการเรียนรู้ที่นำมาให้บริการนับแต่อุทยานการเรียนรู้ TK park เปิดทำการบนชั้น 8 ศูนย์การค้าเซ็นทรัลเวิลด์ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2547- 2560 รวมทั้งหมด 13 ปีที่ผ่านมาพบว่าเกิดความเสียหายกับหนังสือและสื่อการเรียนรู้คิดเป็นจำนวนเงินสูงถึง 4,561,700 บาท!! หรือเฉลี่ยปีละ  350,900 บาท เลยทีเดียว ซึ่งนับเป็นจำนวนไม่น้อยเลย

ทั้งนี้พบว่ามีหนังสือชำรุดเสียหายทั้งหมด 35,326 เล่ม คิดเป็นร้อยละ 18.29 จากหนังสือที่นำให้บริการทั้งหมด  หากเฉลี่ยเป็นรายปีพบว่ามีหนังสือชำรุดเสียหายมากถึง 2,717 เล่มต่อ 1 ปีเลยเชียว ซึ่งเมื่อดูจำนวนเงินที่เกิดขึ้นแล้วทำให้นึกเสียดายมาก เพราะเอาไปซื้อหนังสือหรือนำไปทำประโยชน์อะไรต่อมิอะไรได้อีกตั้งมากโข

 

 

สาเหตุที่ทำให้หนังสือชำรุดเสียหาย

ส่วนสาเหตุของการชำรุดเสียหาย อุทยานการเรียนรู้ TK park ได้แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ ประเภทชำรุดแบบซ่อมไม่ได้ และประเภทชำรุดแบบซ่อมได้

  1. ประเภทชำรุดแบบซ่อมไม่ได้ สาเหตุที่พบมากที่สุดคือ เปียกน้ำ 18 % ตามด้วย เลอะเทอะเปรอะเปื้อน 15 % มีร่องรอยการขีดเขียน 11% หน้าขาดจากการถูกฉีก 8% ความเสียหายจากสัตว์เลี้ยง 2% และแผ่นซีดีแตกหรือมีรอยขีดข่วน จนไม่สามารถอ่านได้อีก 1%
  2. ประเภทชำรุดแบบซ่อมได้ เกิดจากหน้าหลุด พบมากถึง 45 % จากสถิติจะเห็นได้ว่าความชำรุดเสียหายต่างๆ ล้วนเกิดจากพฤติกรรมและความเคยชินของผู้อ่าน ที่สามารถแก้ไขได้ทั้งนั้น

 

 

สำหรับผู้ที่รักหนังสือนั้นคงไม่อยากจะให้หนังสือที่พวกเรารักต้องพบชะตากรรมแบบนั้น อุทยานการเรียนรู้  TK park จึงได้นำเสนอ 6 วิธีง่ายๆ ในการใช้และดูแลหนังสือห้องสมุดที่ถูกต้อง เพื่อไม่ให้เกิดการชำรุดเสียหายก่อนเวลาอันสมควร แล้วหนังสือของพวกเราก็จะยังสามารถทำประโยชน์มอบความรู้สาระและความเพลิดเพลินให้กับผู้คนได้อีกตั้งมากมาย

ทิปทั้ง 6 ข้อต่อไปนี้บางข้ออาจฟังดูง่ายๆ จนเหมือนไม่ต้องมาบอกต่อกัน แต่ในความจริงแล้ว ส่วนใหญ่มักจะลืม ฉะนั้นลองมาใส่ใจกับเรื่องง่ายๆ ที่ทำได้ทันทีกับวิธีการใช้หนังสือห้องสมุดให้มีอายุยาวนาน เพื่อส่งต่อให้คนที่รักหนังสือได้อ่านกันไปนานๆ กับ 6 วิธีง่ายๆ ดังนี้กันดีกว่า

ทิปง่ายๆ ในการดูแลรักษาหนังสือห้องสมุดให้คงสภาพ

 

 

  1. ใช้ที่คั่นหนังสือ 

หลายครั้งเราพบว่า มีการทำสัญลักษณ์ว่าอ่านถึงหน้าไหนโดยการพับหนังสือ ลองคิดตามดูนะว่า รอยพับเพียงนิดเดียวของนักอ่านแต่ละคน จะก่อให้เกิดรอยพับนับไม่ถ้วน นอกจากรอยพับแล้วสิ่งที่บรรณารักษ์ห้องสมุดพบอีกมากมายในการนำมาทำที่คั่นหนังสืออีก เช่นคลิปหนีบกระดาษ กิ๊บติดผม แท่งดินสอ หรือแม้กระทั่งไหมขัดฟัน (!!) ก็ยังมี

การใช้ที่คั่นหนังสือเป็นเรื่องง่ายๆ ที่ผู้ใช้บริการหนังสือห้องสมุด หรือแม้กระทั่งหนังสือของตัวเองก็ควรใช้ หรือบางคนอาจจะชอบใช้ โพสต์อิท ก็ไม่ผิดกติกา แต่ก่อนคืนห้องสมุดก็ควรแกะออก เพราะถ้าแปะไว้นานๆ ก็จะทำให้หนังสือมีรอย เสียหายได้เช่นกัน

  1. ไม่ทิ้งร่อยรอยใดๆ ไว้บนหนังสือห้องสมุด

ข้อนี้เป็นกติกาการใช้หนังสือสาธารณะที่จำเป็นอย่างมาก เพราะรอยขีดเขียนใดๆ แม้เพียงเล็กน้อย ก็มีส่วนทำลายคุณค่าของหนังสือ หรือบางครั้งอ่านหนังสือไปพร้อมกับดื่มกาแฟ น้ำ ขนม ก็ควรระวังว่าจะหก เลอะ เปรอะ เพราะสิ่งเหล่านี้ปรากฏบนหนังสือจำนวนมากที่ถูกยืมไปจากห้องสมุด หรือแม้กระทั่ง การแก้ไขคำที่ผิด ขีดเส้นใต้ ใช้ปากกาขีดเน้นข้อความ (ไฮไลท์) ประโยคที่ชอบ หรือบางครั้งเป็นหนังสือข้อสอบ ก็เขียนคำตอบลงในหนังสือ ถ้าเป็นดินสอ บรรณารักษ์ก็ต้องมาลบข้อความให้ ถ้าเป็นปากกา หนังสือเล่มนั้นก็ไม่สามารถให้บริการผู้ใช้คนต่อไปได้อีกเลย

 

ภาพจริงๆ ที่เกิดขึ้น กับหนังสือภายใน ‘ห้องสมุดมีชีวิตต้นแบบ’ของ อุทยานการเรียนรู้ TK park

 

  1. หยิบหนังสืออย่างระมัดระวัง

การหยิบจับ ดึงหรือกระชากหนังสือแรงๆ โดยจับสันหนังสือด้านบน อาจก่อให้เกิดรอยขาดวิ่นเล็กๆ ตรงสันหนังสือ นี่เป็นปัญหาแสนปกติที่เกิดขึ้นในห้องสมุด แต่ถ้าสะสมไปวันละนิดๆ ในที่สุดสันหนังสือหลุดติดมือออกมา วิธีการหยิบหนังสือที่ถูกต้อง บรรณารักษ์ แนะนำว่าควรหยิบอย่างระมัดระวัง โดยไม่ดึงสันแรงๆ ถ้าจำเป็นต้องดึงสันหนังสือในกรณีที่ชั้นหนังสืออยู่สูงเกินเอื้อมควรดึงอย่างเบามือจะช่วยให้หนังสือไม่เกิดความเสียหายมาก

  1. เก็บหนังสือให้ดี

กฎข้อนี้ง่ายมาก จนบางทีอาจถูกมองข้าม เก็บหนังสือให้ดี ไม่เหมือนกันการเก็บหนังสือที่ไหนก็ได้ที่เราสะดวก ซึ่งอาจจะไม่ใช่บนชั้นวางหนังสือ ผลก็คือเมื่อเวลาผ่านไปสักพักนึง ก็ลืมว่าไปเก็บไว้ที่ไหนก็ไม่รู้ และเราก็จะหาไม่เจอ จนทำให้ต้องเสียค่าปรับโดยไม่จำเป็น นี่คือความเสี่ยงในการทำหนังสือหาย

  1. เลี่ยงภัยร้าย

สิ่งที่ต้องหลีกเลี่ยง เห็นจะเป็นไฟ ความชื้น แดด หรืออุณหภูมิที่สุดขั้ว ไม่ว่าจะเป็นหนังสือห้องสมุด หรือหนังสือส่วนตัวของเรา ก็ควรเก็บในที่ๆ กันฝุ่นผง หรือพ้นจากความสกปรกต่างๆ  ควรหยิบจับหนังสือด้วยมือที่สะอาด และอย่าเอาหนังสือใส่รวมในกระเป๋าเดียวกับถุงแกง หรือถุงกาแฟที่อาจจะแตก รั่วซึมเข้าหนังสือได้ ลดความเสี่ยงกันเถอะ

  1. หนังสือขาดต้องทำอย่างไร?

ไม่ควรนำสก๊อตเทปใสมาติด วิธีที่ดีที่สุดคือ เก็บหน้าหนังสือทุกหน้าที่หลุด หรือขาด ให้ครบ และนำมาแจ้งบรรณารักษ์ให้ทราบตอนนำมาคืน เพราะบรรณารักษ์จะมีกระบวนการซ่อม ที่ทำให้หนังสือสามารถกลับมาใช้งานใหม่ได้ในสภาพเกือบเหมือนเดิมที่สุด หากติดสก๊อตเทปใส อาจจะด้วยความหวังดี แต่ผลจะกลายเป็นบรรณารักษ์ต้องทำงานมากกว่าเดิมในการซ่อม หรือหนังสือเล่มนั้นไม่สามารถซ่อมแซมได้อีกเลย

 

 

สำหรับคนที่รักการอ่านและรักหนังสือ 6 แนวทางการดูแลรักษาหนังสือนี้ไม่ใช่เรื่องยาก อุทยานการเรียนรู้ TK park และอ่านเอาเชื่อว่าหากทุกคนช่วยกันดูแลหนังสือเป็นอย่างดีก็จะทำให้ทุกคนได้เพลิดเพลินกับการอ่านหนังสือห้องสมุดในสภาพดีๆ ได้นานเท่านาน

มาร่วมรณรงค์รักและดูแลหนังสือ เพื่อก้าวสู่สังคมแห่งการอ่านและแบ่งปันกันนะคะเพราะหนังสือห้องสมุด คือหนังสือของทุกคน

 

FYI :

  • อุทยานการเรียนรู้ TK park รณรงค์เพื่อให้ผู้เข้ามาใช้บริการภายในห้องสมุด สร้างความรู้สึกร่วมกันในความรักและการดูแลรักษาหนังสือทุกเล่มที่อ่าน เพื่อคงสภาพหนังสือที่เรารักให้อยู่ในสภาพที่ดี ได้นานเท่านาน เพื่อก้าวเข้าสู่สังคมแห่งการอ่านและการแบ่งปันร่วมกัน ด้วยแคมเปญการรณรงค์ ‘เพราะหนังสือ…ห้องสมุด  คือหนังสือ…ของทุกคน #LoveBooksLoveTKpark’ โดยมีการติดป้ายรณรงค์ภายในห้องสมุด  พร้อมกับแจกที่คั่นหนังสือให้กับทุกคนที่มาใช้บริการยืมหนังสือ ตั้งแต่วันนี้ไปจนถึงเดือนตุลาคม 2561
Don`t copy text!