อ่านเอา รีพอร์ต : จากเรื่องจริงในประวัติศาสตร์ สู่โลกนิยาย ของ ‘พงศกร’

เมื่อไม่นานมานี้ เราได้มีโอกาสไปร่วมฟังการบรรยายของ พี่หมอโอ๊ต-พงศกร จินดาวัฒนะ นักเขียนเจ้าของผลงานนิยายที่มีกลิ่นอายประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่หลายคนคุ้นเคยหลายเรื่องด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็น รอยไหม, สาปภูษา ลายกินรี  กี่เพ้า ฯลฯ ซึ่งครั้งนี้ได้มาถ่ายทอดประสบการณ์การเขียนให้แก่นักศึกษาที่ วิทยาลัยนวัตกรรม มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ ในหัวข้อ ‘การเขียนนวนิยายที่มีแรงบันดาลใจจากประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม’ คลาสนี้จัดขึ้นโดย อาจารย์ไผ่–เวฬุรีย์ เมธาวีวินิจ หรือที่นักอ่านชาว GROOVE รู้จักกันในนามปากกา เวฬุวลี เจ้าของผลงานนิยายอย่าง คดีรักร้าง และ ฤทัยยักษ์ ซึ่งเปิดพื้นที่ให้นักศึกษาได้เรียนรู้กระบวนการคิดของนักเขียนตัวจริง

ระหว่างนั่งฟัง เรารู้สึกว่าการบรรยายครั้งนี้มีรายละเอียดและมุมมองที่น่าสนใจมาก จนอยากนำมาเรียบเรียงและส่งต่อให้ผู้อ่านได้อ่านกันด้วย เผื่อว่าวันหนึ่งใครบางคนที่กำลังคิดอยากลองเขียนนิยาย จะได้เก็บไว้เป็นอีกแนวทางในการสร้างงานของตัวเอง และสำหรับนักอ่านเอง เรื่องราวเบื้องหลังเหล่านี้ก็ทำให้เราได้เห็นอีกมุมหนึ่งว่า กว่าจะเป็นนิยายที่มีกลิ่นอายประวัติศาสตร์จากพงศกรออกมาให้เราอ่านกันนั้น นักเขียนต้องทำงานหนัก คิด และค้นคว้าอย่างไรบ้าง

เขียนนิยายประวัติศาสตร์อย่างไรไม่ให้ ‘ข้อมูลล้นเรื่อง’

หนึ่งในประเด็นสำคัญที่พี่หมอโอ๊ตย้ำคือ นักเขียนที่ทำงานกับประวัติศาสตร์มักตกหลุมพรางเดียวกัน นั่นคือ ‘เสียดายข้อมูล’ ยิ่งค้นคว้ามาเยอะก็ยิ่งอยากใส่ลงไปทั้งหมด แต่คำถามสำคัญคือ ข้อมูลนั้นช่วยขับเคลื่อนเรื่องไหม?

พี่หมอได้เล่าประสบการณ์จริงจากการเขียนนิยายเรื่องสาวหลงยุคให้ฟังว่า ระหว่างเขียนลงในนิตยสารสกุลไทย คุณสุภัทร สวัสดิรักษ์ (คุณป้าสุภัทร) ซึ่งเป็นบรรณาธิการอาวุโสในเวลานั้นพบว่ามีสองบทที่เต็มไปด้วยข้อมูลประวัติศาสตร์ ซึ่งสามารถตัดออกได้ท่านจึงปรึกษากับคุณหมอและทำให้คุณหมอพบว่าเมื่อลองตัดออกแล้วเนื้อเรื่องยังเดินต่อได้ ตัวละครยังมีภารกิจเดิม เหตุการณ์ยังสมเหตุสมผล จึงตัดสินใจตัดสองบทนั้นออกไปทั้งหมด และในการทำงานครั้งนั้นทำให้ได้เรียนรู้ว่าสำหรับนิยายแล้ว สิ่งสำคัญที่สุดคือ จังหวะการเล่าเรื่อง ไม่ใช่ปริมาณข้อมูล ยิ่งในยุคที่ผู้อ่านคุ้นเคยกับการ “ปัดผ่าน” เนื้อหายืดยาว การเล่าเรื่องจึงต้องกระชับและดึงความสนใจตั้งแต่ต้น

อย่าตัดสินอดีตด้วยมุมมองปัจจุบัน

อีกข้อสำคัญของการเขียนนิยายย้อนยุคคือการเข้าใจบริบทของยุคสมัย พี่หมอยกตัวอย่างจากนิยาย ลายกินรี ที่มีผู้อ่านตั้งคำถามว่าทำไมตัวละครหญิงจึงยอมทนต่อสามีที่ใช้ความรุนแรง ซึ่งหากมองด้วยมุมมองปัจจุบัน เราอาจคิดว่าเธอควรลุกขึ้นสู้หรือฟ้องหย่า แต่ในสมัยอยุธยา ผู้หญิงที่แต่งงานแล้วแทบไม่มีสิทธิ์ทางกฎหมายที่จะทำเช่นนั้น

การเขียนนิยายประวัติศาสตร์จึงต้องระวังไม่ใช้ค่านิยมปัจจุบันไปตัดสินตัวละครในอดีต เพราะสังคม กฎหมาย และวัฒนธรรมในแต่ละยุคไม่เหมือนกัน

Truth กับ Realism ต้องแยกให้ชัด

พี่หมอโอ๊ตอธิบายว่า ในการเขียนนิยายประวัติศาสตร์ นักเขียนต้องแยกให้ชัดระหว่าง

Truth – ข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ เช่น เหตุการณ์สำคัญ บุคคลสำคัญ
Realism – ความสมจริงในเชิงชีวิตและอารมณ์ ที่นักเขียนสามารถเติมเต็มได้

เหตุการณ์หลักของประวัติศาสตร์ควรถูกเก็บไว้ เช่น การเปลี่ยนแปลงราชบัลลังก์หรือเหตุการณ์ทางการเมืองสำคัญ แต่ในช่องว่างที่ประวัติศาสตร์ไม่ได้บันทึก นักเขียนสามารถใช้จินตนาการสร้างเรื่องราวของตัวละครขึ้นมาได้

ค้นคว้าให้มาก แต่เลือกใช้ให้พอดี

การเขียนนิยายประวัติศาสตร์ต้องใช้การค้นคว้าอย่างจริงจัง โดยเฉพาะเมื่อเรื่องราวอยู่ในช่วงเวลาที่ข้อมูลมีจำกัด บางยุค เช่น รัตนโกสินทร์ตอนปลาย มีเอกสาร ภาพถ่าย และบันทึกมากมาย แต่ถ้าย้อนกลับไปถึงสุโขทัยข้อมูลจะน้อยมาก ทำให้นักเขียนต้องค้นหาข้อมูลแวดล้อมจากแหล่งอื่น เช่น ตำนาน วรรณกรรม หรือหลักฐานทางโบราณคดี แต่แม้จะค้นคว้ามามากก็ไม่ได้หมายความว่าต้องใส่ทั้งหมดลงในเรื่อง เพราะบางครั้งข้อมูลเหล่านั้นมีไว้เพื่อให้ ‘ภาพในหัวของนักเขียนชัดขึ้น’ มากกว่าจะนำไปใช้จริงในนิยาย

วัฒนธรรมคือรายละเอียดที่ห้ามพลาด

พี่หมอโอ๊ตย้ำว่าการเขียนเกี่ยวกับวัฒนธรรมที่เราไม่ได้เติบโตมาในนั้น ต้องระวังเป็นพิเศษ ยกตัวอย่างจากนิยาย รอยไหม คือเรื่องของผ้าที่ทอไม่เสร็จ ในมุมของคนทั่วไปอาจคิดว่า ‘ก็ทอต่อให้เสร็จสิ’ แต่ในบางวัฒนธรรม ผ้าที่เจ้าของเสียชีวิตก่อนทอเสร็จถือว่าตายไปพร้อมเจ้าของและไม่ควรถูกแตะต้อง ดังนั้นรายละเอียดเล็กๆ แบบนี้สามารถเปลี่ยนความหมายของเรื่องได้ทั้งหมด นักเขียนจึงควรสอบถามผู้รู้หรือให้คนในวัฒนธรรมนั้นอ่านต้นฉบับก่อน

ภาษา ให้กลิ่นอายอดีต แต่ยังอ่านง่าย

อีกประเด็นที่มักถกเถียงกันคือ ควรใช้ภาษาโบราณมากแค่ไหน ซึ่งพี่หมอโอ๊ตเลือกใช้วิธีให้ ‘กลิ่นอาย’ ของภาษาในอดีต แต่ยังคงความเข้าใจง่ายสำหรับผู้อ่านปัจจุบัน และตัวอย่างงานที่ใช้ภาษาได้ดี เช่น ผลงานของ ม.ล.ศรีฟ้า มหาวรรณ เช่น บุญบรรพ์ และ เกาะแก้วกรุงอินทร์ ซึ่งใช้คำเก่าอย่างพอดี และมีคำอธิบายช่วยให้คนอ่านเข้าใจได้ทันที

ตั้งแกนเรื่องให้ชัดในสามประโยค

ก่อนเริ่มเขียน พี่หมอแนะนำให้นักเขียนถามตัวเองว่า

“เรื่องนี้เราจะบอกอะไรกับคนอ่าน?”

คำตอบควรถูกสรุปได้ภายใน สามบรรทัด

เช่น ใน สาปภูษา แก่นเรื่องคือ ความแค้นเก็บไว้ได้ แต่เก็บไว้แล้วได้อะไร ถ้าให้อภัยได้ ใจจะเบากว่าไหม

เมื่อ Theme ชัด พล็อตย่อยทั้งหมดต้องเดินไปในทิศทางเดียวกัน ไม่ปล่อยให้เส้นรองกลบเส้นหลัก

สุขภาพของนักเขียนสำคัญที่สุด

ช่วงท้ายของการบรรยาย พี่หมอโอ๊ตพูดถึงสิ่งที่นักเขียนมักมองข้าม นั่นคือ ‘สุขภาพ’

หลายครั้งที่นิยายเขียนไม่จบไม่ได้เกิดจากไอเดียหมด แต่เกิดจากความเหนื่อยล้าทางใจหรืออาการ Burnout การพักจึงไม่ใช่ความล้มเหลว แต่เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการทำงานสร้างสรรค์ ดังนั้นสุขภาพของนักเขียนจึงสำคัญในการขับเคลื่อนผลงาน การดูแลตัวเองจึงเป็นสิ่งที่ควรต้องให้ความสำคัญ

เปิดพื้นที่ให้จินตนาการใหม่

ก่อนจบคลาสอาจารย์ไผ่ได้ชวนนักศึกษาทำเวิร์กช็อปเล็กๆ ให้ลองเสนอไอเดียว่า หากจะหยิบช่วงเวลาในประวัติศาสตร์หรือวัฒนธรรมใดมาสร้างเป็นพล็อตนิยาย จะเลือกช่วงไหนและเพราะอะไร เพราะในความเป็นจริงแล้ว ประวัติศาสตร์นั้นเต็มไปด้วยเรื่องเล่าที่รอการค้นพบ และบางครั้งพล็อตที่ดีที่สุดก็อาจเริ่มต้นจากเพียงคำถามเล็กๆ ว่า

‘ในช่วงเวลานั้น เกิดอะไรขึ้นกันแน่?’

การบรรยายครั้งนี้จึงไม่เพียงให้เทคนิคการเขียนเท่านั้น แต่ยังเปิดมุมมองใหม่ให้ทั้งนักศึกษาและนักอ่านได้เห็นว่า เบื้องหลังนิยายหนึ่งเล่ม ไม่ได้เกิดขึ้นจากจินตนาการเพียงอย่างเดียว หากยังประกอบด้วยการค้นคว้าอย่างจริงจัง การตั้งคำถามกับประวัติศาสตร์ และความพยายามของนักเขียนในการเชื่อมโยง ‘เรื่องจริง’ เข้ากับ ‘เรื่องเล่า’ เพื่อให้ผู้อ่านได้เดินทางย้อนเวลาไปสัมผัสโลกในอดีตผ่านหน้ากระดาษ และบางที เมื่อเราปิดหน้าหนังสือเล่มหนึ่งลง สิ่งที่หลงเหลืออยู่อาจไม่ใช่เพียงความสนุกของเรื่องราวเท่านั้น แต่ยังมีเรื่องราวประวัติศาสตร์ในช่วงเวลานั้นๆ ไหลเวียนอยู่ในความทรงจำของนักอ่านเหล่านั้นอีกด้วย…