
ล่องลำนำกาล บทที่ ๑๑/๑ : วัฏจักรการลา
โดย : สีตลา สัตตสุวรรณ
![]()
เมื่อคาถาอาคมยื้อดวงวิญญาณให้อยู่เหนือกาลเวลา ออกขุนแห่งกรุงศรีอยุธยาจึงยอมล่องลอยผ่านสามยุคสมัย จากอยุธยา สู่ธนบุรี ถึงรัตนโกสินทร์ ไม่ใช่เพื่อหนีความตาย… แต่เพื่อตามหาหัวใจเดิมในร่างใหม่ของหญิงอันเป็นที่รัก พบเรื่องราวนี้ใน ล่องลำนำกาล โดยสีตลา สัตตสุวรรณ นักเขียนเจ้าของรางวัลชนะเลิศ จากโครงการอ่านเอาก้าวแรก รุ่น 3

เสด็จในกรมทอดพระเนตรละครของนายทองสุกเกือบทุกวัน
หลังละครเลิกก็ทรงโปรดให้จัดเลี้ยงใหญ่โต เรียกคณะละครเข้ามาร่วมสังสรรค์ด้วยอย่างไม่ถือองค์ จนเป็นที่ร่ำลือว่าท่านทรงประพฤติไม่เหมาะสมเอาแต่ประทับในเก๋งข้างท้องพระโรงกับเหล่านายละครตลอดคืน
แรกๆ วันและอรุณก็ร่วมโต๊ะเสวยด้วยโดยไม่อาจเลี่ยง แต่พ่อครูทองสุกชรามากแล้ว ขุนเทพในร่างวันจึงได้ข้ออ้างว่าต้องกลับเรือนไปดูแลผู้เป็นตา
“ฉันขอกลับพร้อมพี่เลยได้ไหม” อรุณบีบแขนวันแน่น เขาแต่งองค์เป็นตัวนาง งดงามสะดุดตาจนแขกในงานเลี้ยงที่เมามายมักจะเข้ามาใกล้ชิดจนเกินไป
“รออีกประเดี๋ยว เชื่อพี่เถิด” ขุนเทพกุมมือของอรุณไว้ด้วยความห่วงใย เป็นหลักประกันว่าจะไม่มีใครมาล่วงเกินเขาได้
โบราณว่าคนรักเท่าผืนหนัง คนชังเท่าผื่นเสื่อ
เสด็จในกรมทรงถูกทูลเชิญไปสอบด้วยข้อกล่าวหาอุกฉกรรจ์ บ้างว่าท่านทรงกล่อมขุนนางให้เป็นพวก หมายจะรวบรวมกำลังพลเตรียมขึ้นครองแผ่นดินหลังสิ้นรัชกาล ทั้งยังคดีความต่างๆ ที่ท่านทรงใช้อำนาจตัดสิน ก็มิได้เที่ยงตรงอย่างที่ควรจะเป็นจนมีผู้ไปร้องถวายฎีกา
กรมพระตำรวจส่งกำลังมาค้นบ้านพ่อครู แต่ละนายท่าทางขึงขังดุดันน่าเกรงขาม ก่อนคุมตัวนายละครเข้าไปสอบสวน รวมทั้งวันและอรุณด้วย
คณะละครถูกสอบสวนข้ามคืน ภายใต้แรงกดดันและข่มขู่ทำให้หลายคนจำต้องเล่าเรื่องราวกล่าวหานั้นโดยไม่เต็มใจ แต่บางคนก็ปิดปากเงียบไม่ให้การใดๆ เพราะไม่ยอมทรยศต่อผู้มีพระคุณ แม้จะต้องเสี่ยงกับโทษทัณฑ์ที่ตามมา
ไม่นานข่าวสะพัดไปทั่วพระนครว่าเสด็จท่านทรงถูกถอดยศและถูกนำตัวไปสำเร็จโทษ สิ้นสุดแล้วเจ้านายผู้มีพระคุณผู้เป็นดั่งร่มโพธิ์แก้วของเหล่าคณะละคร
เสียงปี่พาทย์ที่เคยบรรเลงโหมโรงทุกเย็นก่อนเปิดให้คนเข้าชม ถูกแทนที่ด้วยความเงียบเหงา แม้ไม่มีใครในคณะถูกตัดสินว่ามีความผิด แต่หาได้มีใครอยากลุกขึ้นแต่งองค์ทรงเครื่องร้องละครเหมือนก่อน
อรุณตกใจเสียขวัญตั้งแต่รู้ข่าว เขาเก็บตัวอยู่ในห้อง นอนหันหน้าเข้าข้างฝาไม่พูดจากับใคร แม้แต่อาหารที่ถูกยกขึ้นไปก็กินเหมือนแมวดม
“ไม่ว่าทุกข์ของน้องจะหนักเพียงใด แต่รู้ไว้เถิดว่าความทุกข์ที่พี่แบกรับไว้ในใจที่ต้องเห็นน้องเป็นเช่นนี้ หนักเป็นหลายเท่าทวีคูณยิ่งกว่า” ขุนเทพกลั้นน้ำตาที่พานจะไหลร่วง เฝ้าอยู่หน้าเตียงอรุณผู้ยังคงเต็มไปด้วยความดื้อรั้นไม่ต่างจากแม่สีนวลในชาติก่อน
“ยังมีพี่อีกคนที่เป็นห่วงเจ้าสุดหัวใจ” ขุนเทพพูดพลางเหนี่ยวร่างเล็กของอรุณไว้ให้หันมาหา แต่อีกฝ่ายฝืนตัวไว้ไม่ยอมโอนอ่อน
“พี่ไม่เข้าใจ” อรุณกัดฟันพูดด้วยน้ำเสียงหนักแน่น “จนป่านนี้แล้ว พี่ยอมรับเสียเถิดว่าความรักระหว่างเราไม่มีวันเป็นจริงได้”
เขาพลิกตัวกลับมาแล้วยันตัวลุกขึ้นนั่งประจันหน้า แววตาที่เคยสดใสอ่อนโยนกลายเป็นแข็งขืนอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน
“แต่เรา…” ขุนเทพพยายามยกเหตุผลขึ้นมาอ้างแต่ถูกตัดบทเสียก่อน
“ไม่มีผู้ใดเข้าใจความรักของเรา ต่อให้เรารักกันมากแค่ไหนก็รังแต่จะมีเสียงสาปแช่งนินทาคอยรบกวนเราตลอดชีวิต พี่ก็เห็นกับตาแล้วมิใช่หรือ”
ผู้คนในพระนครต่างพูดถึงเสด็จในกรมโดยไม่รู้ข้อเท็จจริง แต่เรื่องราวที่ถูกแต่งเติมเข้ามาจะกลายเป็นสิ่งที่คนจดจำ และถูกบันทึกเป็นประวัติศาสตร์ในเวลาต่อมา
“พี่ไปเสียเถิด น้องขออยู่ตามลำพัง” อรุณร้องขอ ไม่อยากผลักไสให้รุนแรงกว่านี้
ขุนเทพล่าถอยออกจากห้องตามความต้องการนั้น…นานถึง 80 ปีที่เขารอพบกับสีนวล แลครั้งนี้เป็นครั้งแรกที่ได้กลับมาพบกัน ต่อให้ต้องรออีกนานแค่ไหน เขายินดีอดทนรอได้เสมอ
ไอหมอกยามเช้าตอนต้นฤดูหนาวหนาทึบและเย็นยะเยือก ขุนเทพรีบลงจากเรือนใหญ่วิ่งไล่ตามเงาของตัวเองที่ทอดยาวไปยังเรือนพักเบื้องหน้า
พวกนายละครและวงปี่พาทย์ตื่นกันหมดแล้วและรวมตัวกันด้านหน้า นายเปลี่ยนผุดลุกขึ้นจากกลุ่มตรงเข้ามาหาแล้วส่ายหน้าแทนคำพูด
ชายหนุ่มได้แต่ภาวนาขณะที่ก้าวยาวๆ ขึ้นบันได เกือบจะพุ่งตัวผ่านประตู เพ่งมองผ่านความมืดไปยังฟูกนอนที่เคยเป็นของอรุณ แต่ตอนนี้กลับว่างเปล่า ไม่มีผ้าแพรหรือหมอนหนุนที่เจ้าตัวหอบมาจากบ้าน
ทุกอย่างอันตรธานสิ้น ทิ้งไว้แต่ร่องรอยความอบอุ่นที่ยังอวลอยู่ในบริเวณนั้นเหมือนเมื่อครั้งที่เด็กหนุ่มร่างเล็กผู้ขโมยหัวใจของเขาไปแล้วยังอยู่
‘อรุณหนีจากพี่ไปแล้ว’
ขุนเทพได้แต่ร้องตะโกนในใจแต่ไม่มีเสียงใดเล็ดลอดออกมา นอกจากลมแรงด้านนอกที่พัดกระทบผิวกายเขา ทำให้ร้อนรุ่มไม่ผิดจากสะเก็ดไฟซึ่งกำลังเผาจิตใจของเขาอยู่ข้างใน
เมื่อปางช้างแจ้งว่าจะมีพิธีผ่าจ้านช้างล้านนาโบราณซึ่งหาโอกาสจัดได้ไม่บ่อยนัก ด้วยความสนใจมนตร์พิธี ขุนเทพจึงรีบตอบรับว่าจะลงไปร่วมงานด้วย อรรถพลให้เกียรติขับรถกอล์ฟขึ้นมารับด้วยตัวเองในช่วงสาย
“วันนี้พวกเราตื่นเต้นกันน่าดูเลยที่คุณวินจะมาร่วมพิธีด้วย”
กาลวินท์ไม่ค่อยได้ลงไปที่รีสอร์ตนักตั้งแต่ออกจากโรงพยาบาล ทุกคนเลยดีใจที่จะได้เห็นนายน้อยของบ้านผู้รอดชีวิตจากอุบัติเหตุใหญ่ได้อย่างปาฏิหาริย์
“ได้ยินแล้วผมรู้สึกผิดเลย คงต้องลงไปบ่อยๆ แล้ว” คำตอบนั้นเรียกรอยยิ้มจากอรรถพลได้
“คุณวินเป็นลูกของพ่อเลี้ยง พวกเรามีทุกวันนี้ได้ก็เพราะความเมตตาของท่าน หลังสิ้นท่านไปก็หวังพึ่งคุณวินนี่แหละครับที่จะสานต่อกิจการ” เขาไม่ได้พูดความจริงทั้งหมดหรอก แต่เลือกเฉพาะสิ่งที่เขาคิดว่าคนฟังต้องการได้ยินเท่านั้น
“คุณลุงเรียกใช้ผมได้เลยนะครับ ไม่ต้องเกรงใจ”
อรรถพลไม่เชื่อหูตัวเองกับสรรพนามที่ถูกเรียก แต่ความแก่ประสบการณ์ทำให้เขาตีสีหน้าเรียบเฉยและตอบอย่างชวนหัวเราะว่า
“ถ้าผมเรียกคุณวินไปใช้งาน มีหวังแม่เลี้ยงเอาผมตาย ให้เกียรติผมได้รับใช้คุณวินดีกว่าครับ” แต่ในหัวของชายสูงวัยกลับกำลังคิดไปอีกทาง
‘ตอนนี้ยังจำอะไรไม่ได้ รอให้ความทรงจำกลับมาก่อนเถอะ ขี้คร้านจะไม่พูดแบบนี้’
อรรถพลไม่ได้มีประสบการณ์ที่ดีกับกาลวินท์นัก ช่วงที่เด็กหนุ่มไม่ยอมเรียนต่อ เขาเสนอแม่เลี้ยงให้ส่งนายวินลงไปฝึกงานที่รีสอร์ต ได้เรียนรู้ความเหนื่อยยากและคุณค่าของเงินที่หามาได้อย่างยากลำบาก
กาลวินท์ทนได้ครึ่งวันก็เผ่นหนีขึ้นมารายงานมารดา บริภาษเขาเสียกระบุงโกย วงตะวันเองก็ใจอ่อนทนการรบเร้าของบุตรชายไม่ไหว และครั้งนี้ก็เช่นกันจะไปได้สักกี่น้ำเชียว
รถกอล์ฟพาลงมาถึงบริเวณด้านหลังปางซึ่งเป็นโรงเลี้ยงช้าง นายตั้วรอรับนายผู้ชายอยู่ด้านล่าง ทุกคนอยู่ในชุดขาวทั้งหมด สายตาทุกคู่จับจ้องมองนายน้อยของบ้านตั้งแต่ยังไม่ลงจากรถ
ใบหน้าของกาลวินท์อิ่มเอิบขึ้นจากหลายเดือนก่อนที่เพิ่งฟื้นจากโคม่า แม้ไม่ได้กลับไปสมบูรณ์ตามเดิม เขาได้ยินเสียงอรรถพลอธิบายเรื่อยๆ ว่า
“ช้างไม่เหมือนสัตว์ทั่วไปที่โตพอจะเอาชีวิตรอดได้แล้วจะปล่อยให้หาอาหารกินเอง ถ้าไม่แยกแม่ลูกออกจากกัน มันก็จะอยู่ด้วยกันอย่างนั้น เราเรียกว่าพิธีนี้ว่าพิธีผ่าจ้าน อาจจะฟังดูแปลกๆ แต่ผมว่าถ้าทำแล้วไม่เสียหาย เป็นการสืบทอดพิธีโบราณด้วย”
สมัยบ้านเมืองยังดี ขุนเทพมีเกลอสนิทเป็นทหารในกรมพระคชบาล อยู่ในกรมย่อยซึ่งมีหน้าที่ดูแลช้างหลวง ถึงไม่ได้เป็นหมอช้างแต่เขาเคยได้ยินเรื่องการฝึกช้างมาไม่น้อยเลย
“ปางเราเคยมีหมอช้างระดับหมอสะดำ เชี่ยวชาญทั้งการควบคุมและการฝึกช้าง นับว่าเป็นหมอช้างขั้นสูงเลย แต่พอหมดรุ่นแล้ว ไม่ได้ถ่ายทอดต่อก็กลายเป็นขาดกันไป”
ขุนเทพพอรู้ว่าตำแหน่งหมอสะดำนั้นมิใช่ได้กันมาง่ายๆ ต้องผ่านทั้งประสบการณ์และการยอมรับในหมู่หมอช้างด้วยกัน
“น่าเสียดาย” ขุนเทพเอ่ยสั้นๆ วิชาหมอช้างมีกฎอยู่อย่างหนึ่งคือมิได้สืบทอดกันตามสายเลือด ผู้รับวิชาต้องเป็นคนที่ครูเห็นว่ามีใจรัก มีความอดทน และคู่ควรจะฝากศาสตร์ไว้ให้จริงๆ
“แต่หมอช้างที่เราหามาก็เก่งพอตัวเลย ข้ามมาจากฝั่งพม่าโน้น”
อรรถพลชวนคุยแต่ขุนเทพไม่ถูกชะตาด้วยเลย สัญชาตญาณบอกว่าภายใต้ใบหน้าผู้ใหญ่ใจดีและการพูดจาที่ดูเปิดเผยจริงใจนั้น มีความลับบางอย่างซ่อนอยู่
“แม่ไม่ลงมาด้วยเหรอครับ” ชายหนุ่มถาม เมื่อคนที่ร่วมงานส่วนใหญ่เป็นพวกควาญช้างและคนงานผู้ชาย ไม่มีผู้หญิงเลยสักคน
“แม่เลี้ยงไม่ได้ลงมาหรอกครับ พิธีนี้ห้ามผู้หญิงเข้าร่วม เดี๋ยวลูกช้างได้กลิ่นจะคิดว่าเป็นแม่มัน”
ขุนเทพพยักหน้ารับว่าเข้าใจเพื่อให้อรรถพลเล่าต่อโดยไม่ขัด
“นานๆ จะจัดสักครั้งหนึ่ง ลูกช้างที่ปางกว่าจะเกิดมาแต่ละเชือก อย่างตัวก่อนก็เพิ่งตายไป”
“เป็นอะไรตายครับ” ชายหนุ่มถามโดยไม่ทันคิดทำให้สีหน้าของอรรถพลมีความกังวลขึ้นวูบหนึ่งแต่ก็ตอบเลี่ยงไปว่า
“ก็ทั่วไปครับ ช้างน่ะคุณวิน ตกลูกออกมาตายเป็นเรื่องปกติ”
เป็นอีกครั้งที่ขุนเทพรู้ว่าคำตอบนั้นไม่ใช่ความจริงแต่ก็ไม่สลักสำคัญที่เขาต้องใส่ใจเกินกว่าพิธีกรรมที่จะเกิดขึ้นตรงหน้า
ปะรำพิธีเป็นแคร่ไม้สูงเท่าระดับอกตั้งอยู่ตรงกลางลานโล่ง ของที่ใช้ทำพิธีส่วนใหญ่เป็นกล้วยและอ้อยวางกองสูงราวกับเตรียมไว้ให้สำหรับช้างมากกว่าจะใช้บูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์
หมอช้างจากประเทศเพื่อนบ้านที่อรรถพลว่าจ้างมาประกอบพิธีเป็นชายอายุหกสิบเศษ ตัวเล็กผิวคล้ำหลังค่อม ฟันเป็นสีแดงคล้ำจนเกือบดำจากการเคี้ยวหมากมาค่อนชีวิต ชายชราไหว้ทั้งอรรถพลและกาลวินท์พอเป็นพิธีในฐานะผู้ว่าจ้าง และดูจะไม่ใส่ใจทั้งสองอีกเลยหลังพิธีเริ่ม
แม่พังชื่อแก้วอายุยี่สิบกว่าปีแล้ว เพิ่งตกลูกช้าง ‘โบรา’ เพศเมียเมื่อสองปีก่อน โบราตัวเล็กจนเกือบเป็นช้างแคระและมีพัฒนาการช้ากว่าช้างวัยเดียวกัน สมควรแก่เวลาที่จะแยกแม่ลูกออกจากกัน
อรรถพลทำตัวเป็นผู้จัดการที่ดีพาเขาไปยืนอยู่หน้าสุด ใกล้จนสัมผัสได้ถึงความตื่นกลัวของช้างสองแม่ลูกที่เอาแต่ย่ำเท้า และสะบัดงวงขึ้นโบกไปมา
ธูปกำใหญ่ถูกจุดควันโขมงแล้วแจกจ่ายไปยังผู้เข้าร่วม ทุกคนไหว้ตามๆ กันโดยไม่รู้ว่ากำลังไหว้สิ่งใดอยู่ ก่อนทยอยกันเข้ามาปักธูปแล้วถอยหลบ ปล่อยให้หมอสะดำบริกรรมคาถาต่อ
ควันจากธูปค่อยๆ หนาแน่นขึ้นทำให้คนร่วมพิธีที่ยืนห่างกันค่อยๆ ถูกแยกออกด้วยกลุ่มควันสีเทาที่แทรกกลาง ชายชราหยิบขันน้ำมนตร์ขึ้นมารดลูกช้างจากหัวจดส่วนหาง ก่อนหยิบแท่งอ้อยมาหักครึ่งป้อนแม่พังและลูกช้าง
ขุนเทพไม่รู้ภาษาเหนือโดยเฉพาะภาษาล้านนาโบราณที่ยากจะฟังเข้าใจ มีเพียงประโยคเดียวที่จู่ๆ ความหมายของมันก็กระแทกเข้ามาในโสตสัมผัส ไม่ต่างจากคมหอกที่พุ่งตรงเข้าหัวใจของเขาพอดี
“ผ่าแยกหื้อหลงลืมกั๋นไปชั่วกาลนาน…”
‘คาถาของคนและสัตว์ไม่เหมือนกัน’ ขุนเทพปลอบใจตนเองว่าเสียงที่เข้าหูนั้นไม่มีผลกับเขา
แต่เปล่าเลย…เขากลับรู้สึกเหมือนกำลังสูญเสียการควบคุมตัวเอง หัวขมวดขึงเหมือนถูกจับบีบขมับ ในหูอื้ออึงประหนึ่งใครกำลังรัวกลองเป็นร้อยใบข้างตัว ใบหน้าร้อนวูบคล้ายจะเป็นลมแดด ทั้งที่แดดตอนนั้นไม่ได้แรงจ้าจนทำให้ใครเจ็บป่วยขึ้นมาอย่างกะทันหันได้เลย
กาลวินท์ขยับแขนเสื้อเชิ้ตพับขึ้นเหนือข้อศอกก่อนยกมือมาแนบอก ประสาทสัมผัสภายในบอกชัดว่ารอยจารบนข้อมือกำลังสำแดงฤทธิ์ ต่อต้านทุกถ้อยเวทที่หมอช้างกำลังร่ายออกมา
ลูกช้างกรีดร้องโหยหวนถูกต้อนเข้าคอกไม้แคบที่ทำจากไม้กระดานใหญ่กั้นไว้สามด้าน เชือกที่คล้องลำตัวบีบรัดให้มันดิ้นรนไปมา เมื่อรู้ว่าหมดทางไปต่อก็พยายามเดินหน้าถอยหลังอยู่อย่างนั้น รอแม่พังจะเข้ามาช่วย
จิตของขุนเทพก็มิได้แตกต่าง ยึดมั่นและผูกพันด้วยความรักที่มีต่อสีนวล ราวกับความรักของช้างแม่ลูกที่จำต้องผ่าแยกออกจากกันชั่วนิรันดร์
“พุดจีบ ไต้ก๋ง ช่วยพี่ด้วย” ขุนเทพตั้งกระแสจิตส่งไปหาวิญญาณทั้งสองเพื่อขอความช่วยเหลือ แต่สิ่งที่ได้รับกลับมามีแต่ความว่างเปล่า
นาทีนั้นเอง เขาไม่อาจควบคุมร่างกายตัวเองได้ โสตสัมผัสบอกว่าได้ยินเสียงคนงานตะโกนอย่างตกใจทำเอาคนในพิธีแตกตื่น เป็นประโยคสุดท้ายที่ได้ยินก่อนหมดสติไป
“ช่วยด้วย คุณวินเป็นลม”
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๑๑/๑ : วัฏจักรการลา
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๑๐/๒ : บุพเพเรรวน
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๑๐/๑ : บุพเพเรรวน
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๙/๒ : เปิดเผยตัวตน
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๙/๑ : เปิดเผยตัวตน
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๘/๒ : ความเข้าใจ
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๘/๑ : ความเข้าใจ
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๗/๒ : พานพบจบจาก
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๗/๑ : พานพบจบจาก
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๖/๒ : จากจบเพื่อพบใหม่
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๖/๑ : จากจบเพื่อพบใหม่
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๕/๒ : พบกันอีกครา
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๕/๑ : พบกันอีกครา
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๔/๒ : ของกำนัล
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๔/๑ : ของกำนัล
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๓/๒ : จุดกำเนิด
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๓/๑ : จุดกำเนิด
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๒/๒ : แรกรัก
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๒/๑ : แรกรัก
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๑/๒ : การกลับมา
- READ ล่องลำนำกาล บทที่ ๑/๑ : การกลับมา
- READ ล่องลำนำกาล : บทนำ







